Patëllxhani Turk – Varieteti I Veçantë Plot Shije Dhe Vlera

Patëllxhani është një nga perimet që gatuan “me pak”, por të jep shumë në shije — dhe patëllxhan turk është ndër varietetet më të pëlqyera pikërisht për tulin e butë dhe aromën e këndshme që merr gjatë gatimit. Në shumë shtëpi shqiptare, patëllxhani gatuhet sapo nis sezoni, sepse kombinohet lehtë me domate, hudhër, vaj ulliri dhe erëza të thjeshta që i japin karakter.

patëllxhan turk nuk është thjesht një emër varieteti; është një mënyrë e sigurt për të pasur patëllxhan që piqet mirë, nuk bëhet i hidhur lehtë dhe jep teksturë të këndshme në furrë. I pjekur ngadalë dhe i aromatizuar me një salcë të thjeshtë mesdhetare, kjo recetë kthehet në një pjatë të ngrohtë, të plotë dhe shumë të dashur për tryezën familjare.

Çfarë është Patëllxhani Turk?

patëllxhan turk është një varietet patëllxhani që dallon për lëkurën relativisht të hollë dhe tulin e butë, duke u bërë i përshtatshëm për pjekje, zgarë dhe gatime me salcë. Ndryshe nga disa lloje të tjerë më të ashpër, ky varietet merr shije shpejt dhe ruan strukturën pa u shpërbërë, sidomos kur gatuhet në furrë me temperaturë të qëndrueshme.

Në kuzhinën tradicionale, patëllxhani përdoret si bazë për pjata të shumta. Por në këtë version, ne e trajtojmë si “yllin e pjatës”: i pjekur, i aromatizuar dhe i shërbyer me elementë të thjeshtë që nxjerrin në pah shijen e tij natyrale.

Përbërësit (për 6–8 persona)

Për Patëllxhanin:

• 1.2 kg patëllxhan turk (rreth 6–8 kokrra mesatare)
• 4 lugë gjelle vaj ulliri ekstra i virgjër
• 1 lugë çaji kripë
• 1/2 lugë çaji piper i zi
• 1 lugë çaji rigon i thatë (opsionale)

Për Salcën:

• 3 domate të pjekura (ose 300 ml salcë domatesh)
• 1 qepë e madhe e grirë imët
• 3 thelpinj hudhër të grirë
• 2 lugë gjelle vaj ulliri
• 1 lugë çaji sheqer (opsionale, vetëm nëse domatet janë shumë acidike)
• Kripë dhe piper sipas shijes

Për Sipërfaqen:

• 50 g djathë i bardhë i thërmuar (opsionale)
• 1 dorë majdanoz i freskët i grirë
• Pak vaj ulliri për spërkatje

Përgatitia Hap-Pas-Hapi

1. Përgatitja e Patëllxhanit

Lani patëllxhanët dhe thajini. Pritini në feta të gjata ose rrethore (1–1.5 cm). Për t’i bërë më të butë dhe për të ulur çdo shije të mundshme hidhësie, vendosini në një kullesë, spërkatini me pak kripë dhe lërini 20–25 minuta. Shpëlajini shpejt dhe thajini me letër kuzhine.

Këshillë: Nëse doni një teksturë më të lehtë, mund t’i lyeni fetat me pak vaj ulliri dhe t’i piqni paraprakisht 10 minuta në furrë përpara se të shtoni salcën.

2. Përgatitja e Salcës

Në një tigan, ngrohni 2 lugë vaj ulliri. Shtoni qepën dhe kaurdiseni 5–6 minuta derisa të zbutet. Shtoni hudhrën dhe përziejeni edhe 30–60 sekonda. Hidhni domatet e grira (ose salcën), rregulloni me kripë, piper dhe, nëse duhet, pak sheqer. Lëreni salcën të ziejë 10–12 minuta derisa të trashet lehtë dhe të marrë aromë.

3. Mbushja e Tepsisë

Ngrohni furrën në 200°C. Lyeni një tavë 30×40 cm me pak vaj ulliri. Shtroni fetat e patëllxhanit në një shtresë (ose dy shtresa të holla). Spërkatini me piper dhe rigon. Sipër hidhni salcën e ngrohtë dhe shpërndajeni njëtrajtshëm që çdo copë patëllxhan turk të mbulohet mirë.

4. Pjekja

Piqeni në nivelin e mesëm të furrës për 30–35 minuta, derisa patëllxhani të zbutet dhe sipërfaqja të marrë një ngjyrë të ngrohtë. Nëse përdorni djathë të bardhë, shtojeni 5 minutat e fundit të pjekjes që të shkrihet lehtë pa u tharë.

5. Pushimi

Hiqeni tavën nga furra dhe lëreni të pushojë 10 minuta. Kjo e ndihmon pjatën të “lidhet” dhe shijet të stabilizohen, sidomos nëse do ta prisni në porcione.

Servirja

Kjo pjatë shërbehet e ngrohtë ose në temperaturë dhome. Tradicionalisht shoqërohet me bukë të freskët për të mbledhur salcën, por shkon shumë mirë edhe me kos të trashë, sallatë domate-kastravec ose turshi. Spërkateni me majdanoz të freskët dhe pak vaj ulliri për një aromë më të pasur.

Në tryezat familjare, patëllxhan turk i pjekur shpesh shërbehet si pjatë kryesore e lehtë, por mund të shoqërojë edhe mish të pjekur, peshk ose gatime me oriz.

Variacionet Tradicionale

• Me speca: Shtoni 2 speca të kuq të prerë në shirita dhe piqini bashkë me patëllxhanin.
• Me mish të grirë: Kaurdisni 300 g mish të grirë me qepë dhe hudhër dhe përziejeni me salcën.
• Me kos-hudhër: Shërbejeni me një salcë kos + hudhër për kontrast të freskët.
• Me erëza pikante: Shtoni pak spec djegës ose piper të kuq të tymosur për aromë më të thellë.

Këshilla për Sukses

• Thajini mirë fetat pas kriposjes që të piqen e jo të zihen.
• Mos e mbushni tavën shumë ngushtë; ajri ndihmon pjekjen e njëtrajtshme.
• Nëse salca është shumë e hollë, ziejeni pak më gjatë para përdorimit.
• Ruhet 3 ditë në frigorifer në enë të mbyllur.
• Mund të ringrohet në furrë 10 minuta për të rikthyer aromën.
• Mund të ngrihet deri në 2 muaj; shkrijeni në frigorifer para ringrohjes.

Historia e Patëllxhanit Turk

Patëllxhani ka hyrë prej kohësh në kuzhinat e rajonit tonë dhe është bërë një përbërës i pandashëm i gatimeve të stinës. Me kalimin e viteve, familjet kanë zgjedhur varietete që japin shije të qëndrueshme dhe rezultat të sigurt në gatim — dhe patëllxhan turk është një nga këto zgjedhje praktike, që ruan ekuilibrin mes butësisë dhe strukturës. Pavarësisht nëse piqet, mbushet apo gatuhet me salcë, patëllxhani mbetet simbol i gatimit të thjeshtë, të kujdesshëm dhe plot shije.

Vlerat Ushqyese (për porcion)

Kalori: 240 | Proteinë: 6 g | Karbohidrate: 24 g | Yndyrë: 14 g | Fibra: 9 g | Kalium: 20% e normës ditore | Vitamina C: 18%